KLIMAAT, WATER EN VOEDSEL

We stellen de diensten die de natuur levert veilig. In 2018 hielpen we Bolivianen zich te wapenen tegen klimaatverandering, voerden we campagne voor een bos dat water levert aan 5 miljoen Ghanezen, en ondersteunden we gemeenschappen in Cambodja om de visstand weer op peil te brengen.

Slim omgaan met klimaatverandering in Bolivia

Klimaatverandering en ontbossing bedreigen de prachtige natuur in Pantanal en Chaco in Bolivia. En daarmee ook de lokale gemeenschappen. Partners van IUCN NL maken deze mensen weerbaarder, zodat ze samen kunnen werken aan een minder kwetsbare leefomgeving.

Bolivia kent fraaie bosgebieden, maar als het gaat om klimaatverandering zijn die kwetsbaar. Dat geldt bijvoorbeeld voor het relatief droge Chaco-gebied, waar door grootschalige, niet-duurzame veeteelt veel bossen worden gekapt. Datzelfde geldt voor de wetlands in Pantanal. Beide gebieden hebben bovendien te maken met de gevolgen van klimaatverandering: geleidelijk wordt het warmer en droger.


Vooral dat laatste is een probleem. De wetlands in Pantanal gaan achteruit als er onvoldoende regen valt. Chaco kent een korte regenperiode, waardoor de impact groot is als het droger wordt. “Niet alleen de natuur, ook de lokale gemeenschappen lijden daaronder”, legt Mariel Cabero van IUCN NL uit. “Deze gemeenschappen hebben geen hulpmiddelen om zulke problemen te lijf te gaan. Ze zijn daar ook niet op voorbereid.”

Van abstract naar concreet

Maatregelen om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen zijn broodnodig. Twee partners van IUCN NL maken de lokale gemeenschappen weerbaarder, vertelt Mariel. “Ze brengen het abstracte probleem van klimaatverandering dichterbij de mensen. Zo bevorderen zij dat deze mensen in actie komen. Een van de hulpmiddelen die ze daarbij gebruiken is SICLIMA, een instrument dat de, nu al zichtbare, gevolgen van klimaatverandering verzamelt. Verder onderzoeken de partners welke middelen en mensen vrijgemaakt kunnen worden om de problemen aan te pakken en ze maken afdelingen voor klimaatverandering mogelijk binnen de gemeenten.”

We hielpen gemeenschappen in Bolivia om zich te wapenen tegen de toenemende warmte en droogte door klimaatverandering.

Minder water bij irrigatie

Inmiddels zijn er al resultaten zichtbaar. De droogte in Chaco wordt bijvoorbeeld te lijf gegaan door een andere wijze van irrigeren, waardoor minder water nodig is om gewassen te telen. Druppelirrigatie is zo’n alternatief, maar nog niet overal ingevoerd, want het is duur en vraagt behoorlijke technische vaardigheden. Een andere cyclus van de teelt van gewassen en een grotere variëteit in gewassen houdt rekening met klimaatverandering. “De problematiek is complex en we zien nog heel wat uitdagingen. Maar we zetten zeker stappen”, beaamt Mariel, die ook nieuwe kansen ziet: “Bolivia werkt aan een nationale klimaatveranderingswet. Dat creëert een pool van financiële hulpbronnen voor gemeenten. Nu is dit nog niet actief, maar die gaan we zeker mobiliseren.”

In samenwerking met Ministerie van Buitenlandse Zaken

Ghanese artiesten op de bres voor waterzekerheid

Sinds 2014 zet IUCN NL zich in voor waterzekerheid in Ghana door bescherming van het Atewa bosreservaat. Om de inspanningen een extra impuls te geven, maakte een groep Ghanese topartiesten een lied voor behoud van dit bijzondere gebied. In 2018 brachten ze het in Nederland ten gehore om internationale aandacht te vragen voor behoud van de waterzekerheid.

“Het Atewa bosgebied ten noorden van hoofdstad Accra is niet alleen een wereldwijd erkend uniek stuk natuur, maar voorziet ook meer dan vijf miljoen mensen in Ghana van water,” vertelt Jan Kamstra van IUCN NL. Het bos staat al jaren onder druk door illegale activiteiten, zoals houtkap, goudwinning en de uitbreiding van landbouwakkers. “De afgelopen jaren is flinke vooruitgang geboekt in het terugdringen van die bedreigingen,” vertelt Jan. “We waren heel dichtbij de beslissing om de beschermingsstatus van het reservaat te verscherpen naar die van Nationaal Park.”

Nieuwe dreiging: bauxiet

Medio 2017 ontstond echter een alarmerende nieuwe bedreiging: de Ghanese overheid sloot een miljardenlening met China. Als gevolg hiervan stelt Ghana enkele bosgebieden, waaronder het Atewabos, ter beschikking voor bauxietwinning. Deze ontwikkeling zette alle vooruitgang in een keer op zijn kop.


“Samen met partnerorganisatie A Rocha Ghana zetten we alles op alles om de regering te doen inzien dat het Atewabos behouden moet blijven,” vertelt Jan. “Vanwege het belang voor water, maar ook vanwege de unieke biodiversiteit die het bos herbergt.”


De campagne kreeg een extra impuls doordat enkele beroemde Ghanese artiesten besloten hun invloed aan te wenden voor behoud van het Atewabos. “Zij maakten samen met IUCN NL een lied waarin zij het belang van het bos voor water bezingen,” vertelt Jan. “Daardoor bereiken we een veel breder publiek.”

We vroegen via een lied aandacht voor behoud van het Atewabos in Ghana.

Van publiek tot president

Afgelopen zomer brachten de artiesten een bezoek aan Nederland om de Ghanese gemeenschap alhier te betrekken bij hun inspanningen voor behoud van water. “Een groot succes,” stelt Jan. De Ghanese gemeenschapsleiders stuurden gezamenlijk een brief aan de president, waarin ze hem oproepen het gebied tot nationaal park te maken. “De kranten in Ghana stonden er vol van.”

Ook in Nederland ging het bezoek van de Ghanese beroemdheden niet onopgemerkt voorbij. Volkskrant, OneWorld en Vroege Vogels bezochten samen met de artiesten de Amsterdamse waterleidingduinen. “Net zoals we in Nederland belangrijke drinkwaterbronnen beschermen door middel van natuurbehoud en –restauratie, is behoud van het Atewabos cruciaal voor het water van Accra,” vertelt Jan. De geleerde lessen uit de waterleidingduinen worden benut in de campagne in Ghana.

In samenwerking met Ministerie van Buitenlandse Zaken

Videoclip lied ‘Atewa ‘till Eternity’

In actie voor vis in de Mekong

Illegale visserij en grote stuwdammen vormen een ernstige bedreiging voor de visstand in de Mekong in Cambodja. En daarmee komt ook de belangrijkste voedselbron voor de lokale gemeenschappen in gevaar. Met hulp van lokale partners werkt IUCN NL gelijktijdig aan meerdere oplossingen. Daardoor neemt de hoeveelheid vis voor de bevolking weer toe.

Illegale visserij is een groot probleem in Cambodja. Bijvoorbeeld door militairen die onvoldoende betaald worden en illegale visserij gebruiken als extra bron van inkomsten. IUCN NL ondersteunt fish patrol guards in de Mekong Flooded Forest om illegale visserij op te sporen, vertelt Cas Besselink van IUCN NL. “De lokale bevolking krijgt middelen om daadwerkelijk met een bootje de rivier op te gaan om illegale vispraktijken aan te pakken.”

We hielpen gemeenschappen in Cambodja om de visstand weer op peil te brengen, door illegale visserij en schadelijke stuwdammen aan te pakken.

Bedreigde Mekongdolfijnen

Daarnaast verhinderen grote stuwdammen de vrije doorgang van vis. Gepland zijn twee hoge dammen bovenstrooms in de Mekong, op kritieke plaatsen. De waterkwaliteit en de waterloop verandert erdoor, er ontstaat verzanding en het water wordt minder helder, legt Cas uit. “In het gebied zitten Mekongdolfijnen. Die worden ernstig bedreigd door illegale visserij, maar ook door de stuwdammen. Er zijn er nog maar hooguit 90 over. Dus het is cruciaal dat die beschermd worden.”

Daarom ondersteunt IUCN NL de ngo’s om campagne te voeren, samen met WWF Cambodja, die al jaren met succes met de bescherming van de Mekongdolfijnen bezig is. “We lobbyen bij de overheid voor minder hoge dammen of alternatieve plekken. Dat beperkt de schade aanzienlijk. Sowieso willen we dat er voor het hele gebied een zogenoemde landschapsbenadering komt, waarin alle belangen mee worden genomen. Met zo’n benadering krijg je alle partijen aan tafel en kom je tot een beter afgewogen alternatief.” In een nieuwe overkoepelende wet, de Environmental Code, worden de rechten van de lokale gemeenschappen gewaarborgd om hun visgronden en hun bosgebieden te beschermen. “Die belangrijke wet wordt hopelijk dit jaar officieel aangenomen. We lobbyen voor een zo gunstig mogelijk resultaat.”

Successen

De acties hebben succes volgens Cas. “Eerst een mooi tussenresultaat: de lokale visserijgemeenschappen hebben zich verenigd in een nationaal netwerk onder leiding van CEPA, een van de ngo’s waarmee wij samenwerken, die heel actief is op visserijgebied. Daardoor kunnen ze beter hun rechten verdedigen op het nationale podium.” En verder somt Cas op: “Community fisheries zijn gebieden waar de lokale gemeenschappen de rechten hebben om te vissen en ook de rechten van beheer. Daardoor kun je bijvoorbeeld stroperij makkelijker aanpakken. Het afgelopen jaar zijn er onder invloed van ons programma tien nieuwe uitgeroepen. Bovendien laat een telling van WWF een stijging zien van het aantal Mekongdolfijnen, voor het eerst in 10 jaar. En volgens onze aangesloten organisaties neemt ook de hoeveelheid vis voor de lokale bevolking weer toe!”

in samenwerking met Ministerie van Buitenlandse Zaken